“Never apologize for showing feelings. When you do so, you apologize fort he truth”
Benjamin Disraeli

In dit artikel geef ik vier tips die je kunnen helpen om meer in contact te komen met je gevoelens. De tips zijn vooral bedoeld voor mannen die vinden dat ze moeite hebben met voelen. De tips bestaan uit eenvoudige, laagdrempelige oefeningen die je vanuit je luie stoel kunt doen. Lees het gehele artikel eerst even door voordat je met de tips aan de slag gaat. Dat helpt je om de oefeningen te doen.

De woorden gevoelens en emoties gebruik ik voor het gemak door elkaar, omdat het onderscheid voor dit artikel niet relevant is. Toch even kort en simpel: gevoelens ontstaan dankzij de zintuiglijke interactie met een andere energie, zoals muziek, een persoon, een geur, een val op je knie. Ze staan op zich en zijn in die zin neutraal, zonder lading. Gevoelens worden emoties als we gedachten en daarmee een negatieve of positieve lading aan het gevoel koppelen. Boos, bang, blij en bedroefd zijn de vier basisemoties die we kennen en alle subtiele varianten daarop komen dus voort uit onze gedachten. In het dagelijks leven gebruiken we de twee woorden als synoniemen en dat doe ik hier ook. Vooral omdat het lekkerder leest.

Voelen is niet moeilijk. Het is ook niet zo dat je geen of weinig gevoel hebt. Wel is het zo dat veel mensen, en zeker mannen, zijn gaan geloven dat het belangrijk is om emoties niet te voelen. Het is een diepe overtuiging geworden dat onze emoties ons in de weg staan, dat ze een risico vormen om minder ‘in control’ te zijn. Met ‘in control’ bedoelen we minder mannelijk, meer kwetsbaar en dus meer vrouwelijk. Het is in onze maatschappij normaal geworden om negatieve associaties te hebben over voelen en gevoelens. Terwijl we primair voelende wezens zijn. Het doorbreken van onze aangeleerde neiging om niet te willen voelen, daarin schuilt de echte moeilijkheid. Onze sterke gehechtheid aan niet-voelen, aan de overtuiging dat je alles met je hoofd moet kunnen oplossen, dat vormt de echte uitdaging. Als het je lukt om deze gehechtheid los te laten, komen de gevoelens vanzelf.

Emoties wachten het, voor hen, geschikte moment af om op te komen. Soms is dat moment ook voor jou geschikt, omdat het veilig genoeg is om de emotie te voelen. Blijdschap om iets wat je kind zegt of doet, verdriet om iets wat jou of een dierbare overkomt. Vaak echter komt het minder goed uit, dan word je overmand door de emotie, het lukt je blijkbaar even niet meer om je gevoel te onderdrukken. Dan stuwt de emotie zich omhoog en neemt het over. Het kan je overkomen tijdens een uitvaart of bruiloft, als je naar All you need is Love kijkt, of als er iets heftigs gebeurt op je werk. Je was je tot op dat moment niet eens bewust dat de emotie er was. Dat zijn vaak oncomfortabele momenten, omdat het ons het gevoel geeft dat we niet in control zijn en daarmee kwetsbaar. En dat is precies wat je wilt voorkomen. Terwijl de waarheid juist omgekeerd is: als je meer in contact bent met je gevoel, ze accepteert en een natuurlijke rol geeft in je dagelijkse leven, helpen ze je om effectiever om te gaan in voor jou emotionele situaties. Dan overmannen ze je niet, geven ze je waardevolle informatie en kun je nog verstandiger beslissingen nemen.

Tip 1. Oefening ‘Zo doe ik dat’

Je hebt ongetwijfeld in de afgelopen periode een moment gekend dat een emotie zich aandiende. Hoe kort en subtiel ook. Dat kan van alles zijn, irritatie, boosheid, schrik, plezier. Ga in gedachten terug naar dat moment en ‘spoel de film’ langzaam door. Hoe ben jij omgegaan met die emotie? Welke gedachten kwamen op zodra je je bewust werd van de emotie? Wat heb je met de emotie gedaan? Heb je hem gevolgd, of onderdrukt? En hoe deed je dat? Als je emotie hebt onderdruk, kun je ook nagaan waar in je lichaam je de emotie hebt onderdrukt? Was dat vanaf de keel naar beneden, vanuit je middenrif?

Ondanks al onze moeite om onze emoties maar zo min mogelijk te hoeven voelen, blijken we juist voor onze overleving volledig afhankelijk te zijn van onze emoties. Zonder waren we als soort uitgestorven, niet in staat om adequaat te reageren op dreiging van gevaar of effectief samen te leven in de veiligheid van de groep. Uit neurologisch -en hersenonderzoek blijkt dan ook dat de mens in oorsprong een emotioneel wezen is. Ons zenuwstelsel en onze hersencircuits zijn primair gericht op het in verbinding zijn met anderen. Die emotionele verbinding is noodzakelijk gebleken voor onze overleving vanaf de prehistorie tot heden. Het enorme belang van ons gevoel voor een veilig, gezond en gelukkig leven blijkt ook uit het feit dat een baby zonder aanraking, en daarmee zonder emotionele verbinding met een ander, niet groeit en uiteindelijk sterft. Emoties maken het daarmee mogelijk om te leven, om in leven te blijven. Dat is ook de belangrijke en logische reden dat emoties, ondanks onze dappere pogingen, niet verdwijnen als we ze onderdrukken. Ze kunnen pas verdwijnen als we er betekenis aan hebben gegeven, als we de emotie hebben toegelaten en ervan hebben geleerd.

Een cliënt van mij zei eens: ‘ik zie het nut niet in van emoties, ik vind ze maar onpraktisch, ze zitten me in de weg, dus stop ik ze weg.’ Maar, zoals eerder gezegd, emoties hebben niet de kwaliteit om te verdwijnen. Ook de emoties die je lang, soms jarenlang, onderdrukt, verdwijnen niet. Ze verdwijnen misschien wel van jouw radar, maar niet uit jouw lichaam. Ze kunnen pas verdwijnen als ze gevoeld zijn. Doe je dat niet, dan hebben de door jou verwaarloosde emoties de gewoonte zich als het ware als ‘verdichte energie’ vast te zetten op een bepaalde plek in je lichaam. Favoriete plekken waar onze energie zich vastzet zijn de buik, de keel, nek en schouders, onze knieën en de (lage) rug. Het vormt de zwakke plek waar je regelmatig last van krijgt als de stress toeneemt. We blijven soms hardnekkig vasthouden aan het idee dat onze rugpijn een louter fysieke aangelegenheid is. Vaak echter spelen onze emoties hierin een belangrijke rol.

Tip 2. Oefening ‘mijn zwakke plek’

Voor deze oefening is het nodig dat je gedurende vijf tot tien minuten op een plek bent waar jij je comfortabel voelt, en waarvan je weet dat je even niet gestoord wordt. Ga zitten of liggen in de voor jou meest prettige houding, doe je ogen dicht en ontspan je buik. Adem vier maal achter elkaar vier tellen in en vier tellen uit. Leg een hand op je buik en één op je hart en herhaal de vier ademhalingen, nu zes tellen in en zes tellen uit. Na de laatste ademhaling, ogen nog steeds gesloten, richt je je aandacht op je bekkengebied. Gedurende vier ontspannen ademhalingen neem je waar wat je hier voelt, zonder oordeel. Als je ‘niets’ voelt, probeer dan betekenis te geven aan dat ‘niets’. Is het leeg, vol, ontspannen, gespannen? Dit herhaal je voor je buikgebied, je middenrif, je hart, je keel/nek en je hoofd. Iedere keer blijf je met je aandacht bij dat gebied gedurende vier rustige ademhalingen. Als je klaar bent, noteer dan voor jezelf per gebied wat je je nog herinnert. Je kunt deze oefening meerdere keren doen. Je zult verrast zijn door de verschillen én het feit dat je iedere keer iets meer zult voelen.

Een ander kenmerk van gevoelens is dat ze zich niet selectief laten onderdrukken. Dit werd duidelijk uit het wetenschappelijk onderzoek van Brene Brown. Bij het bestuderen van het menselijke fenomeen om onze emoties te onderdrukken, kwam zij erachter dat het niet mogelijk is om bepaalde emoties wel en andere niet te onderdrukken. Veel mensen zijn er zeer op gebrand om hun ‘negatieve’ emoties te onderdrukken. Boosheid, verdriet, schaamte en angst zijn hierbij favoriet. Maar uit haar onderzoek blijkt dat we, met het onderdrukken van deze gevoelens, ook alle andere emoties onderdrukken. Waaronder vreugde, plezier en vertedering. En als we eenmaal lang genoeg geoefend hebben om op deze manier al onze emoties te onderdrukken, raken we ‘numb’, verdoofd. Wie in staat is het contact met zijn gevoelens te verbreken, loopt als het ware verdoofd door het leven. Een beetje een zombie, niet in contact met de eigen gevoelens en dus niet met die van een ander. Geen verbinding. En dat is juist waar ons leven om draait.

Een logische consequentie van het succesvol verdoven van emoties is dat je weinig ups en downs zult kennen. Het gevoelsleven is dan vlak en speelt zich af binnen een beperkte bandbreedte. Vanwege de afstand tot hun emoties zijn deze mensen vaak goed in staat om situaties van een afstand te beschouwen, als een soort buitenstaander. Op speciale momenten merken ze dan op dat zij minder vreugde of minder verdriet voelen dan anderen. Dat kunnen ook de momenten zijn dat ze inzien dat ze iets missen, omdat het duidelijk wordt dat het wél toestaan van emoties ook iets moois oplevert, namelijk diepgang en verbinding. De afstand tot de eigen emoties kan ook leiden tot een hoge mate van ongemak als ze geconfronteerd worden met sterke emoties bij anderen. Ze weten zich geen raad. Uiteraard ervaren ook de mensen die op deze manier grotendeels op de automatische piloot leven soms emoties, meestal boosheid en irritatie. Deze zijn het minst beladen, omdat boosheid en irritatie zich vaak naar buiten richt, op een ander of de situatie. Het kan dan ook voorkomen dat de persoon wel de emotie ervaart, maar hier geen woorden voor heeft. De persoon is zo afgesneden van zijn gevoel dat hij zich niet meer herinnert of het gaat om boosheid, verdriet, angst of zelfs vreugde.

Naast de invloed van de maatschappelijke, collectieve tendens om onze gevoelens te onderdrukken, speelt ook het gezin van herkomst een belangrijke rol. Als kleine kinderen kijken we de kunst van het leven af van de volwassen voorbeelden in onze direct omgeving. Als opvoeders zelf gewend zijn om emoties niet te laten zien en het er niet over te hebben, leert een kind al vroeg aan dat dit de juiste manier is.

Tip 3. Reflectieoefening ‘Ontrafel de historie van jouw gevoelswereld’

Hoe werd er in jouw gezin van herkomst omgegaan met emoties? Waren er bepaalde emoties meer welkom dan andere? Wie liet welke emotie zien en hoe werd hierop gereageerd? Wat zou de ‘tegeltjeswijsheid’ van jouw gezin van herkomst zijn over ‘voelen van emoties’? Op welke wijze heeft deze geschiedenis nog invloed op jouw leven van nu? Wat heb je mogelijk aan emoties ervaren toen je de vragen beantwoordde? Als je meerdere emoties hebt gevoeld, welke was het sterkst? Kun je verklaren waarom dat zo is?

Zoals gezegd is de mens een primair emotioneel wezen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat onze emoties, vaak volkomen onbewust, zeer bepalend zijn in hoe we ons leven leiden. Welke besluiten we nemen, wie en wat we leuk vinden, hoe we reageren in een bepaalde situatie, hoe we een volgende keer heel anders reageren in eenzelfde situatie. Uiteindelijk blijkt er maar weinig ratio aan te pas te komen bij de dingen die we echt belangrijk vinden. Hoe zeer we ook geneigd zijn dit te ontkennen en trots te zijn op onze zogenaamde verstandige keuzes. We zijn zelfs zo gehecht geraakt aan onze vermeende logica, dat we ons zijn gaan schamen voor onze gevoelens. We bannen ze uit, vragen om nog meer feiten en cijfers voor een goede onderbouwing, doen een beroep op een expert die een objectief advies geeft. En dat alles, uiteindelijk, om maar niet de controle te verliezen. En wat bedoelen we daarmee, de controle verliezen? Het betekent dat je je emoties beheerst, dat je je niet verliest in emotionaliteit. Dat is een groot taboe. Terwijl, als je logisch nadenkt, het fenomeen dat we de controle niet willen verliezen voortkomt uit angst, een emotie. Dus onze neiging om onze emoties te onderdrukken is een zuiver emotioneel besluit.

Ik hoop dat je met bovenstaande uitleg bent gaan inzien dat het in contact zijn met jouw emoties om meerdere redenen van wezenlijk belang is voor jouw leven. Onderdrukken we ze, raken we verdoofd voor het leven in onszelf en om ons heen. Onderdruk je ze niet zozeer, maar ‘ben’ je je emoties, bepalen zij jouw leven, zonder dat je je daar bewust van bent. Het gaat er om dat je jouw emoties langzaamaan durft toe te laten, ze vervolgens nieuwsgierig onderzoekt en vertrouwd raakt met de golfbewegingen die ze in jouw lichaam veroorzaken. Als je dat lukt, al is het maar regelmatig, merk je dat je lekkerder in je vel zit en, ook al zijn de omstandigheden soms pittig, je de echte regie voert over je leven. Als je de oorsprong van jouw emoties kent, hun werking en hun intentie begrijpt, kun je pas echt sturing geven aan je leven. Als jij jouw rijke gevoelswereld beter begrijpt en meer waardeert, dan pas ben je echt in staat om jouw, door emotie gestuurde, ineffectieve gedachtepatronen te doorbreken. Om vervolgens te denken, te voelen en te doen wat bij jou past. Dit alles is echt niets nieuws. In de Oudheid wisten ze dit al: ‘Ken Uzelve’ luidt de inscriptie op de tempel van Delphi, waarmee ze bedoelden dat ware kennis zelfkennis is. En dus de kennis van jouw eigen gevoelswereld.

Tip 4. Oefening ‘Scan je lichaam’

Deze oefening lijkt op de tweede, alleen het doel is anders. Voor deze oefening is het nodig dat je gedurende vijf minuten op een plek bent waar jij je comfortabel voelt, en waarvan je weet dat je even niet gestoord wordt. Ga zitten of liggen in de voor jou meest prettige houding, doe je ogen dicht en ontspan je buik. Adem vier maal achter elkaar vier tellen in en vier tellen uit. Leg een hand op je buik en één op je hart en herhaal de vier ademhalingen, nu zes tellen in en zes tellen uit. Na de laatste ademhaling, ogen nog steeds gesloten, richt je je aandacht op je lichaam. Scan als het ware je hele lichaam af en voel welke plek in je lichaam op dit moment jouw aandacht trekt. Blijf ondertussen rustig doorademen en richt nu je aandacht op die plek. Probeer er naar toe te ademen. Volg wat er gebeurt met het gevoel. Misschien stopt het of vraagt een andere plek nu de aandacht, blijf ook daar weer met je aandacht bij. Doe dit gedurende ongeveer 4 minuten.