De Krijger, de Magiër en de Minnaar, hun ultieme kracht en hun schaduw

In dit artikel beschrijf ik drie van de vier mannelijke archetypen vanuit de theorie van Moore en Gilette. Het doel van dit artikel, en dat over de Koning, is dat jij jezelf kunt herkennen in (enkele van) de beschrijvingen van de kracht én de schaduwkanten van de Krijger, de Magiër en de Minnaar. Zelf heeft het me geholpen om, juist vanwege de confronterende herkenning van mezelf in enkele schaduwkanten, te snappen vanuit welke oorspronkelijke kracht ze zijn ontstaan. Het geeft het inzicht dat bepaalde hardnekkige patronen van negatieve gedachten, gevoelens en gedragingen niet op zich staan. Dat dit ‘slechts’ vervormingen, verdedigingsmechanismen, zijn van een in oorsprong constructieve kracht in mij. Dat inzicht verklaart, relativeert, lucht op en biedt handvatten om mee aan de slag te gaan. Het krachtigste aan deze invalshoek vind ik echter dat de archetypes een positief referentiekader bieden voor wat een man in wezen is. En dat inspireert.

Ik beschrijf hieronder per archetype de oorspronkelijke kracht en hun beide schaduwkanten. Om het duidelijker te maken geef ik ook voorbeelden hoe een kracht en/of schaduwkant zich in mij manifesteert.

Echt krijgerschap

Echt krijgerschap is durven luisteren naar je hart en van daaruit optreden. De krijger strijdt niet voor zichzelf of om het plezier van het gevecht; hij treedt op wanneer dat nodig is. Hij staat in dienst van de Koning. De Krijger is onze naar buiten gerichte energie, die indien nodig ook de innerlijke strijd aangaat met zaken als egoïsme, gelijkhebberij en gehechtheid aan controle. De man in wie de Krijger is geïntegreerd is vastberaden en loyaal aan iets dat groter is dan hemzelf. Hij handelt vanuit een sterke moraal en is constant afgestemd op zijn hogere doel. Vanuit een diep zelfbewustzijn schuwt de Krijger agressie niet indien hij vindt dat dit noodzakelijk is.

De Krijger in mij staat vooral op als ik iets van wezenlijk belang vind. Zoals het welzijn en de gezondheid van mijn twee dochtertjes. Of als ik ervaar dat iemand oprecht is en kwetsbaarheid toont en dat anderen hier ‘lelijk’ op reageren. Dan voel ik de strijdlust vanuit mijn buik omhoog trekken totdat ik niet anders kan dan handelen. Er is blijkbaar een morele grens waarover niet valt te onderhandelen. Ik heb moeten leren om tot actie over te gaan als er zo’n grens werd bereikt. Lange tijd voelde ik het wel, maar hield ik me in. Op mijn beurt was ik ook bang voor diezelfde boze, afwijzende reactie. Ik rationaliseerde het dan heel handig weg; ach, zo belangrijk is het nou ook weer niet. Dat is een typische Lafaard-reactie. In dit proces lukt het niet om altijd op een ‘volwassen’ manier te reageren. Dan word ik emotioneel en ga dan over de grenzen van een ander heen, wat meer past bij de Sadist. Maar goed, blijkbaar is dit nodig om uiteindelijk tot een evenwichtige Krijger uit te groeien.

De Sadist en De Lafaard

De schaduwkanten van de Krijger ontstaan als de man, vanwege het ontbreken van een sterk innerlijk kompas (de Koning), doorslaan in ongerichte, zelfzuchtige actie of passiviteit en apathie. De Sadist wordt gevoed door zijn weerstand tegen alles wat zwak, hulpeloos en kwetsbaar, wat vrouwelijk is. Vanuit zijn behoefte aan controle over zijn gedachten en emoties kan hij immoreel, gewelddadig en agressief worden als hij het gevoel heeft deze te verliezen. Dan knapt er iets, wat ook kan gebeuren als hij met zijn eigen kwetsbaarheid geconfronteerd wordt. In de samenleving komen we de Sadist bijvoorbeeld tegen bij mannen die hun vrouw en kinderen slaan, bij seksueel -en zinloos geweld. De Sadist is de man die vanuit een diepe angst extreme eisen stelt aan zichzelf, veel te veel en te hard werkt en een neiging heeft tot dwangmatig gedrag.

De Lafaard kent juist een diepe angst voor conflict en afwijzing en gedraagt zich als minder dan de ander, als onmachtig. Hij laat zich gemakkelijk manipuleren, kan zichzelf moeilijk verdedigen en laat daarmee over zijn grenzen gaan. Ondertussen blijft de Lafaard overeind, gebogen doorklunend in de ellende en niet in staat om tot een bevrijdende actie te komen. Hem kom je tegen bij mannen die te lang in een ongezonde relatie blijven zitten en bij mannen die gefrustreerd zijn door hun baan en geen actie ondernemen om de situatie te veranderen. De Lafaard is de vervorming waarin de man zijn Krijger-energie helemaal niet gebruikt, zijn wilscentrum is geblokkeerd.

De Magiër

De Magiër is het archetype van bewustzijn en inzicht, van de waarnemer in ons. In tegenstelling tot de Krijger vormt de Magiër juist een energie van bedachtzaamheid en reflectie, een meer introverte energie. De Magiër is de ‘weter’ en is de meester van de technologie. Vanuit zijn kennis van de natuur, de mens, spiritualiteit en technologie leidt hij anderen op en draagt bij aan hun ontwikkeling en groei. De man in wie de Magiër is geïntegreerd is een man die gepassioneerd en toegewijd is in zijn werk, zonder eigenbelang, en ook nieuwsgierig is naar het onbenoembare in het leven.

De Magiër is het archetype in mij dat het meest geïntegreerd voel. Bij mij komt dit archetype niet tot uiting in de rol van wetenschapper of techneut in de letterlijke zin, maar in die van coach, therapeut en trainer. Als ik aan het werk ben met mensen voel ik oprechte nieuwsgierigheid naar en toewijding aan de ander. Dan ben ik niet bang om iets verkeerds of geks te zeggen of te doen, omdat ik op mezelf en de verbinding met de ander vertrouw. Hierin heeft mijn opleiding tot levenstherapeut, waarin veel ruimte was voor spiritualiteit, een grote bijdrage geleverd. Het heeft mij gesterkt om te gaan staan voor mijzelf en hier verantwoordelijkheid voor te nemen, de Dummy te ontmaskeren.

De Manipulator en de ‘Dummy’

De Manipulator heeft als belangrijkste drijfveer zijn behoefte aan superioriteit. Hij doet er alles aan om zijn superioriteit in stand te houden, om beter en meer te zijn dan anderen. Het is de arts, de advocaat, de therapeut die niet alle informatie met zijn patiënt en cliënt deelt om het gevoel van macht en controle over de ander te behouden.

De Dummy daarentegen gaat gebukt onder zijn verlangen naar macht en status behorend bij de Magiër, maar wil hier geen enkele moeite voor doen en verantwoordelijkheid voor nemen, uit angst om ontmaskerd te worden. Vanuit zijn diepe angst om te falen voelt hij zich te goed om zich werkelijk in te spannen, zich moe te maken. Hij zal er alles aan doen om zijn duistere gedachten en gevoelens verborgen te houden, om het perfecte plaatje in stand te houden. Omdat hij zo uitstekend de ‘dummy’ speelt, gelooft niemand dat hij kwaad in de zin heeft. Hij is vooral bang voor verantwoordelijkheid.

De minnaar

Het archetype van de Minnaar verschaft ons toegang tot gevoelens van levendigheid en passie. De Minnaar toont zich via onze gezonde behoefte aan seks, eten, welbevinden, zingeving en onze mogelijkheid om ons creatief aan te passen aan ontberingen. De Minnaar kun je vergelijken met Eros, onze vitale, seksuele levensenergie en houdt de andere archetypes menselijk, levendig en ‘lustig’. De Geliefde geeft hen de noodzakelijke energie en uiteindelijk ook het ultieme doel: de liefde. De man in wie de Geliefde is geïntegreerd straalt ‘zin in het leven’ uit omdat hij leeft vanuit zijn hart. Hij is kwetsbaar en krachtig tegelijk en gaat het fysieke, tactiele en emotionele leven aan in al haar facetten. De Minnaar gaat diepe verbintenissen aan omdat hij leeft vanuit een diep weten dat liefde het enige is wat telt.

Seksualiteit, en daarmee het ervaren van pure levenslust is, vormt voor veel mannen een gevoelig en ingewikkeld onderwerp. Zo ook voor mij. In mijn jeugd heb ik geleerd om mijn levendigheid en seksualiteit met mate te uiten. Mijn ouders hadden dat ook zo begrepen van hun ouders. Uitgelaten, spontaan en impulsief gedrag en fysiek contact werden als het ware tot stilstand gebracht. Mijn manier om hier toch uiting aan te geven was met vrienden, buitenshuis. En ik deed dingen stiekem, ik had geheimen. Hierin herken ik de onrust van het Moederskindje, een gefrustreerd-zijn zonder goed te weten wat ik werkelijk wilde.

Het Moederskindje en de Dromer

Bij beide schaduwkanten ontbreekt het aan een gezonde levensenergie. Het Moederskindje jaagt vanuit een diep gevoel van leegte continu op directe voldoening van, vooral, zijn sensuele behoeftes. Hij leeft voor het plezier maar hij weet eigenlijk niet wat hij werkelijk wil en laat zich leiden door de omstandigheden van dat moment. Het zijn soms letterlijk verslaafden, niet in staat om met grenzen om te gaan en zichzelf vanuit een obsessie in de destructieve situatie houden. Het zijn de mannen die in ongezonde relaties blijven zitten en ondertussen voortdurend onrustig zijn en altijd op zoek zijn naar iets. Hij zit eigenlijk nog steeds in de moeder en dit verklaart ook veel seksuele perversiteiten jegens vrouwen.

De Dromer ervaart, vanuit zijn gevoel van afgescheidenheid van zijn levenskracht, het leven op een ongevoelige wijze, en kent een gebrek aan enthousiasme en levendigheid, hij is chronisch te weinig geladen. De man die in de ban is van deze schaduwzijde is vaak latent of chronisch depressief, sluit zich onbewust af voor de verbinding met anderen en is seksueel inactief.

In het derde en tevens laatste deel vertel ik je meer over het laatste archetype: de koning