Het meest eenvoudige antwoord op de titelvraag is uiteraard: omdat het werkt. Want mannen zijn ook maar mensen. En mensen hebben soms hulp nodig. Om de auto te laten repareren, een hypotheek af te sluiten of om van je pijnklachten af te komen. Doe je dat niet, kom je niet ver of het gaat mis. En steeds misser. Hetzelfde principe gaat op voor psychische problemen. Deze kunnen zo ingewikkeld zijn dat je een expert nodig hebt om ze met jou op te lossen. Als je dat niet doet, of te laat, raak je verstrikt in je eigen gedachten. Je loopt volkomen vast en dat leidt tot meer problemen, ook voor de omgeving. Een therapeut is iemand die iets kan wat je zelf niet kunt, om de eenvoudige reden dat er blijkbaar zulke complexe problemen zijn dat je daarvoor moet doorleren. Net als een automonteur, een hypotheekadviseur en een fysiotherapeut. Zo simpel is het volgens mij.

Het is echter een feit dat veel minder mannen dan vrouwen hulp zoeken bij een coach of therapeut. En dat ligt niet aan het feit dat mannen beter zijn in dingen zelf kunnen oplossen, of dat ze dit op een andere manier doen en ze daarmee therapie minder nodig hebben. Hoe graag en volhardend sommige mannen dit ook van zichzelf denken. Het zegt eerder iets over de wijze waarop mannen omgaan met hun psychische problemen. Natuurlijk zullen de meeste mannen de eerste zijn om te zeggen dat iemand, ook een man, zich nooit hoeft te schamen voor de problemen en emoties die hij heeft. En dat het juist heel goed, zelfs moedig is, om hiervoor hulp te zoeken. Maar dat principe geldt voor de ander, niet voor hemzelf. Als het onszelf betreft ‘kapen’ onze gevoelens van schaamte en schuld ons vaak. En deze gevoelens laten ons juist dingen denken die ons niet motiveren om onze zorgen te uiten en hier hulp bij te vragen. Kortom, het is nog best een uitdaging om de man aan het praten te krijgen.

Het ligt aan onze hersenen

Uit hersenonderzoek blijkt dat de hersenen van de man, sterker dan die van de vrouw, zijn ingesteld op ‘fixen’. Oplossen, nú. Deze kwaliteiten leveren ons zelf en onze omgeving veel voordelen op, vooral van praktische aard. Echter, we passen deze fix-strategie met dezelfde voortvarendheid toe op onze problemen van meer emotionele aard. En we weten ondertussen dat deze problemen hier veel minder geschikt voor zijn. Fixen is namelijk primair en secundair gericht op het elimineren en minimaliseren van pijn. En de meest geëigende strategieën die we hiertoe tot onze beschikking hebben zijn het ontkennen, het negeren, het bagatelliseren en het onderdrukken van de problemen en de pijn. Deze strategieën vat ik samen met de term shortcuts. Vergelijkbaar met het plakken van een pleister op een wond die eigenlijk gehecht moet worden. Grote kans op ontsteken én de garantie op een lelijk litteken.

Favoriete shortcuts

Uiteraard past iedere man zo zijn eigen shortcuts toe. Een aantal van mijn cliënten heeft het gedaan via het langzame proces van emotionele verdoving. Zij schakelden in een periode van jaren geleidelijk aan al hun gevoelens uit om er op den duur achter te komen dat ze ‘als een zombie leven’ zoals ze het typeren. Meestal zijn het dan de partners die het op een gegeven moment zat zijn om met een zombie samen te leven. Want de zombie sluit zich af, is onbereikbaar, bedrijft steeds minder vaak de liefde, kent geen pieken en geen dalen, heeft weinig lol, gaat ruzie uit de weg en leeft zo’n beetje op de automatische piloot. Een zombie moet wakker worden geschud, oftewel: moet weer tot leven worden gewekt.

Een andere effectieve shortcut is gewoon keihard doorgaan met waar je nu eenmaal in zit, niet nadenken en als je dat onverhoopt wel doet, snel weg rationaliseren en boos worden op iets of iemand uit de omgeving. En er van uitgaan dat het zich vanzelf oplost. Iets met struisvogels. En als dat niet meer werkt, vanwege uitputting en klagende partners en kinderen, beloven we ‘beter ons best te doen’ en maken we ons uit de voeten door wat logische en praktische acties op te pakken die de symptomen moesten bestrijden. Meer sporten, meer tijd doorbrengen met het gezin, vaker de boodschappen doen en meegaan naar de familie. Ze bedenken ze met oprecht de beste intenties maar uiteraard zonder gewenst duurzaam effect, want de oorzaak wordt nog steeds heel effectief weggemoffeld onder het tapijt van het bewustzijn.
Of wat dacht je van steeds vaker en meer drinken, het stiekem steeds vaker kijken naar porno of spelletjes doen op je mobiel, iedere avond Netflixen en teveel gaan eten. Het is interessant om bij jezelf na te gaan wat jouw favoriete shortcut is in tijden van nood.

Het ligt aan wat ‘een echte man’ moet zijn

Het zijn enerzijds onze hersenen die ons, mannen, willen verleiden om onze shit zelf op te lossen en daarmee geen hulp te zoeken. Ook niet bij geliefden, laat staan dat je naar een professional gaat. Deze neiging wordt jammerlijk bevestigd én versterkt door enkele hardnekkige stereotyperingen over ‘de man’ als krijger, beschermer, jager, heerser. Het beeld van ‘de echte man’ die te allen tijde beheerst en rationeel reageert en zich niet laat leiden door zijn emoties. Die er voor anderen is, die handelt en niet vraagt. Met een dergelijk stigma is het logisch dat voor veel mannen bijna alles aantrekkelijker is dan het erkennen dat je problemen hebt, dat je ‘vast zit’ en hulp nodig hebt. Allereerst moet je dan aan jezelf toegeven dat je in de shit zit, en als je al de moed hebt dit onder ogen te zien, is het een volgende stap om dit ook naar buiten brengen. De schaamte!

Schuld en Schaamte

Onze hersenen dus, en de maatschappij. Die vormen hoge drempels voor de man om te vertragen en stil te staan bij de mogelijke oorzaken van bepaalde gevoelens en gedrag. Het goede nieuws is dat onze hersenen elastisch zijn en dus nieuwe verbindingen, circuits, kunnen aanleggen. En het is ook goed nieuws dat we ons niets aan hoeven te treken van wat iemand anders, of ‘de maatschappij’ van ons verwacht. We kunnen er ook voor kiezen om geleidelijk aan de koning te zijn van ons eigen leven. Wat we dan hebben te doen is in contact komen met schuld en schaamte. Dat zijn de uiteindelijke boosdoeners die ons ten koste van alles willen behoeden om onze gevoelens van angst, boosheid en verdriet te voelen en hierover te praten. Schuld omdat je niet tot last wilt zijn en je vindt dat je faalt en zwak bent. Schaamte om diezelfde gevoelens van falen en zwakte, van kwetsbaarheid.

Het is mijn overtuiging dat het geen onwil is wat veel mannen tegenhoudt om uit te reiken en hulp te vragen. Ook als het voor hun omgeving overduidelijk is. Het komt misschien over als onwil, omdat ze de suggestie ‘om een keer met iemand te gaan praten’ vriendelijk doch resoluut van de hand wijzen. De weigering is eerder een vorm van onmacht en een oprecht, hardnekkig geloof in het belang, sterker nog, de noodzaak van zelfredzaamheid. De optie om hulp te vragen, aan wie dan ook, komt bij veel mannen niet eens op. Zij zijn degenen die helpen, die oplossen.

Makkelijker gezegd dan gedaan.

Er bestaan dus heel overtuigende redenen waarom mannen hun problemen van meer emotionele aard zelf willen oplossen. Hun hersenen willen dat én de meestal onbewuste drang om aan het heersende manbeeld te voldoen wil dat. Dat dit tot problemen leidt laat zich raden. Van de mensen die zelfmoord plegen is 60% man, meer dan 75% van de verslaafden is mannelijk en 90% van de gevangenen is een man. Deze feiten zijn in het kader van dit blog relevant omdat we uit onderzoek begrijpen dat het plegen van zelfmoord, het ontwikkelen van een verslaving en het vertonen van crimineel gedrag zelden op zich staan. Het zijn vaak ‘slechts’ de uiteindelijke symptomen in termen van zichtbaar gedrag van dieperliggende oorzaken. Zoals het woord dieperliggend al doet vermoeden, zijn deze oorzaken minder goed zichtbaar. Ook de onfortuinlijke eigenaar ervan is zich vaak niet bewust van het bestaan én de doorwerking van deze oorzaken. Ze hebben meestal te maken gehad met een jeugd welke gekenmerkt wordt door een ‘structureel tekort’ (aan liefde, geborgenheid, veiligheid, voedsel) of met concrete traumatische gebeurtenissen.

Je kunt je misschien voorstellen dat, hoe langer het iemand lukt om zijn serieuze emotionele problemen te onderdrukken, hoe gekker de sprongen zijn die zijn geest moet maken om dit vol te houden. Dit fenomeen dat we ons vaak minder bewust zijn van mogelijke dieperliggende oorzaken van bepaald ‘symptoomgedrag’, geldt net zo goed voor de meer alledaagse, huis-tuin-en-keuken voorbeelden. Ook bij ‘gewone’ mannen waar zo op het eerste oog niets mee aan de hand is,  kan sprake zijn van het langdurig, onbewust, onderdrukken van problemen. Ook zij ontwikkelen vormen van destructief gedrag, alleen minder heftig. Ik heb het dan over het regelmatig of langdurig last hebben van depressieve gedachten en gevoelens, het maar moeilijk uit de passiviteit komen en het hebben van slaapproblemen. Anderen ontwikkelen juist wat meer naar buiten gericht destructief gedrag, zoals een ‘milde’ verslaving, een continu gevoel van onrust, frustratie, een kort lontje en zelfs agressie.

Ik wil echt niet zeggen dat als alle mannen in therapie gaan, er geen man meer zelfmoord zal plegen, verslaafd raakt of in de gevangenis terechtkomt. Of dat therapie zaligmakend is en de oplossing voor alles. Nee. Wel ben ik er van overtuigd dat als meer mannen dan nu hulp inschakelen als ze voelen dat ze helemaal vast zitten, hun leven een heel stuk aangenamer kan worden. En daarmee ook dat van hun omgeving.

Oké, maar wanneer klop je dan aan?

De aanleidingen om in therapie te gaan zijn legio. Vaak denken we aan traumatische gebeurtenissen zoals het verlies van een dierbare, een scheiding, ontslag. Maar veel vaker is de aanleiding niet zo concreet, maar wel urgent. Een verzamelterm zou ‘stress’ kunnen zijn. Maar de uitingsvorm van stress verschilt van man tot man. In aanvulling op wat ik hierboven al heb geschetst kom ik in mijn praktijk de volgende klachten tegen die aanleiding vormen om naar mij toe te komen. Een aanhoudend gevoel van leegte en somberheid, van ‘is dit nou alles’. Regelmatig hartkloppingen, kortademigheid, gevoelens van paniek en angst. Concentratieproblemen, negatieve dwanggedachten, je meestal moe en klote en bozig voelen, het gevoel de controle te verliezen. Allemaal zaken die zorgen voor een disbalans van de werking van onze ‘neurotransmitters’ in onze hersenen, met een continu gevoel van onrust tot gevolg.

Iets anders

In ieder geval is therapie een andere strategie dan die je waarschijnlijk tot nu toe hebt uitgeprobeerd. En die tot nu toe geen blijvende verlichting heeft gebracht: negeren en hopen dat het overgaat. Helaas voor de mannen die deze strategie aanhangen: genegeerde en weggestopte emoties hebben niet de kwaliteit dat ze dan ook echt verdwijnen. Nee, ze blijven ergens sluimeren en zodra je even minder op je hoede bent, komen ze tevoorschijn. Als je heel moe bent, heel druk, of juist even kunt ontspannen. Emoties willen gezien worden, want ze zijn er niet voor niets. Ze hebben een boodschap voor je. Ze hebben het beste met je voor. Ook al ervaar je dat wellicht anders en zie je emoties vooral als lastig. ‘Mijn emoties zitten me in de weg’ zei een cliënt eens tegen me tijdens de intake. Hij wilde van zijn emoties af.

Therapie kan je helpen om van je vage, of concrete, klachten af te komen. Sommige mannen komen bij me en hebben geen idee wat ze komen doen. Ze weten dat ze ‘in de problemen zitten’ en dat therapie daarom waarschijnlijk goed voor ze is. Ze ervaren ook wel klachten (of hun partner), maar ze kunnen zich er niets bij voorstellen hoe praten met een therapeut hierbij kan helpen. Want dat wat ze over therapie weten of bedacht hebben staat ze niet aan. Zo hebben veel mannen veel hobbels te overwinnen voordat ze dan voor een intake naar een therapeut gaan. Als ze dan de juiste therapeut voor hun neus hebben, zullen ze na het gesprek een opluchting ervaren die hen ook de moed geeft om een vervolgafspraak te maken. Want alleen al het feit dat iemand volledig oordeelloos en oprecht geïnteresseerd naar hem luistert is een nieuwe, bijzonder prettige ervaring.

Wat mag je van een therapeut verwachten?

Ik help je om een duidelijk doel te definiëren waar we samen aan gaan werken. Dat is fijn, want dat appelleert aan de behoefte om op te lossen. Maar dan op een andere manier. Ook leg ik uit op welke manier we dit doel gaan bereiken. We kunnen praten, verschillende reflectieve en meer lichaamsgerichte oefeningen doen, een opstelling, een tussentijdse lees -of schrijfopdracht. Het kan allemaal onderdeel uitmaken van de sessies. Als het jou maar helpt. Ook moet duidelijk worden hoe vaak en met welke frequentie we elkaar gaan. In het begin is het meestal wekelijks of tweewekelijks, en van verloop van tijd wordt de interval steeds groter. Het allerbelangrijkste echter is ‘de klik’ die je voelt met de therapeut. Deze bepaalt het succes.
Wat kenmerkend is voor therapie met mannen, is dat we eerst samen op meer cognitief niveau onderzoeken waar je tegen aan loopt, waar je zelf wat aan kunt doen en nuchter vaststellen waar je niet al te veel invloed op hebt. Humor is daarbij vaak een goed hulpmiddel om te relativeren. Mannen tonen wat hen bezig houdt en hun kwetsbaarheid over het algemeen meer vertellend, meer zakelijk. Daarbij kan het wel degelijk gaan om wat je voelt en hoe je je voelt. Soms liggen de emoties ronduit op tafel. Soms worden er geen woorden aan gegeven maar zijn ze wel duidelijk aanwezig. De man bepaalt. En daarmee bedoel ik dat we samen op zoek gaan naar jouw manier van verwerken en oplossen. En die is anders dan die van een of je vrouw, dan die van je vader, je broer of je beste vriend

Therapie betekent dat je steeds meer de moed ontwikkelt om trouw te zijn aan jezelf, zeker als je dit zelf langdurig op de tweede plaats hebt gezet. Samen gaan we de uitdaging aan om de waarheid van jouw aard nog beter te begrijpen en vervolgens bepaalde angsten te overwinnen die je er toe nu toe van hebben weerhouden om volledig in overeenstemming daarmee te handelen.